စိတ္၏အလုပ္ျဖစ္သည့္ကမၼ႒ာန္းေခၚ (Meditation)အားထုတ္ရာတြင္ စိတ္ကိုအာ႐ံုတစ္ခုတြင္ တည္ျငိမ္ေစ
ရန္စတင္ေလ့က်င့္ရသည္။ ဤသည္ကို ယေန႔ေခတ္တြင္
တရားအားထုတ္ျခင္းဟုေခၚၾကသည္။အမွန္မွာစိတ္ကိုဂနာျငိမ္ေစရန္ ထိန္းသိမ္းျခင္း၊ စိတ္ကိုသူ႔သဘာ၀အတို္င္းလႊတ္မထားျခင္း (Control of mind)
တရားအားထုတ္ျခင္းဟုေခၚၾကသည္။အမွန္မွာစိတ္ကိုဂနာျငိမ္ေစရန္ ထိန္းသိမ္းျခင္း၊ စိတ္ကိုသူ႔သဘာ၀အတို္င္းလႊတ္မထားျခင္း (Control of mind)
သာျဖစ္သည္။ အတြင္းသိစိတ္ျဖင့္ အျပင္သိစိတ္ကို ထိ္န္းသိမ္းျခင္းသာျဖစ္သည္။ အျပင္သိစိတ္(ပဥၥ၀ိညာဏ)မ်ားသည္ ျပင္ပအာ႐ံုမ်ား႐ွိရာသို႔ ခႏၶာကိုယ္ျပဴတင္းေပါက္(ဒြါရ)မ်ားမွ ထြက္၍ သြားေလ့႐ွိပါသည္။အျပင္သိစိတ္မ်ားက အာ႐ံုရွိရာထြက္သြားသကဲ့သို႔ အတြင္းသိစိတ္(မေနာ၀ိညာဏ)မ်ားကလည္း အာ႐ံုမ်ား
ကိုဆြဲေခၚေလ့႐ွိ၏။ ဤသည္မွာ ၀ိညာဏစိတ္မ်ား၏ အျပန္အလွန္အာရံုႏွင့္ ပလူးတတ္သည့္သဘာ၀မ်ားျဖစ္သည္။ ထို႔ေၾကာင့္မ်က္စိကိုပိတ္ ဆိတ္ျငိမ္ရာမွာ တရားအားထုတ္ၾကရသည္။ အေၾကာင္းမူမ်က္စိကိုပိတ္
ထားျခင္းျဖင့္ မ်က္စိေ႐ွ႔ေရာက္လာသည့္ အာရံုအဆင္းျမင္ကြင္းကို တားျမစ္လိုက္သည္။ ဆိတ္ျငိမ္ရာရွာရျခင္းမွာမူ မိမိတို႔တရားအားထုတ္သည့္နည္းမ်ားသည္ ဘုရားအေလာင္းသိဒၶတၳ ေျခာက္ႏွစ္ၾကာ ဒုကၠရစရိယာ အားထုတ္စဥ္ကလို မိမိလက္ျဖင့္ နားမ်က္စိ၊ ႏွာေခါင္းေပါက္တို႔ကို ပိတ္၍က်င့္သည္မဟုတ္ၾကပါ။
(သို႔) ဟိႏၵဴေယာဂက်င့္စဥ္ကဲ့သို႔လက္မႏွစ္ခုျဖင့္ နားႏွစ္ဘက္။ လက္ညိုး ၊လက္ခလယ္ေလးခုျဖင့္ မ်က္စိႏွစ္လံုး။ လက္သူၾကြယ္ႏွစ္ခုျဖင့္ ႏွာေခါင္းႏွစ္ေပါက္ကိုပိတ္၍ ပါးစပ္ႏွစ္ခုကို ခပ္တင္းတင္း ေလမထြက္ေစႏိုင္
ေအာင္ ေစ့ထားကာက်င့္ၾကသည္မဟုတ္ပါ။ မ်က္စိႏွစ္ဘက္ကိုသာ လက္မပါအလိုအေလ်ာက္ သာမန္စိတ္အျဖင့္ပိတ္ထားကာ နားႏွာေခါင္းကိုမူ ဖြင့္ထားၾကသည္။ အကယ္၍ဆူညံသည့္ေနရာတြင္ အားထုတ္ပါက ဖြင့္ထားသည့္နားမွ အသံမ်ား၀င္ေရာက္လာသျဖင့္ ၾကားသိစိတ္ျဖစ္စဥ္မ်ား ေပၚေပါက္လာကာ အတြင္းသိစိတ္က မထိန္းသိမ္းႏိုင္ေတာ့ဘဲ အျပင္သိစိတ္ေနာက္သို႔ စိတ္ေရစီးေၾကာင္း(The current of Mind)အတိုင္း စီးဆင္းလိုက္ပါလွ်က္ ထားသည့္ေနရာတြင္ စိတ္ကမေနေတာ့သျဖင့္ တည္ျငိမ္မႈ(Concentrate)ပ်က္ကာ သတိလက္လႊတ္ျဖစ္ရေလသည္။ သမာဓိ(Concentration)မျဖစ္ႏိုင္ဟု
ဆိုရမည္ျဖစ္သည္။ ထို႔ေၾကာင့္ဆိတ္ျငိမ္ရာသည္လည္း တရားအားထုတ္ရာတြင္ လိုအပ္သည့္အခ်က္ျဖစ္သည္။ အဓိကမွာစိတ္ကို ျပင္ပအာရံုမ်ားသို႔ မလိုက္ေစဘဲ ထားရာအာရံုတစ္ခုတည္းတြင္သာ ေနေစရန္ေလ့က်င့္ရမည္ျဖစ္သည္။ ထားရာအာရံုသည္ ျပင္ပအာရံု(External Sense)ျဖစ္လွ်င္ သမထလမ္း(Concentration Method)ဟု ဆိုရမည္။ ဤသည္မွာ ရိုးရာကမၼ႒ာန္းလမ္းစဥ္ျဖစ္သည္။ဗုဒၶမပြင့္ေပၚမီ(သို႔) သတၱ၀ါစျဖစ္စဥ္မွစ၍ ရွိခဲ့သျဖင့္ ရိုးရာကမၼ႒ာန္းဟုေခၚလုိက္ျခင္းျဖစ္သည္။
အနိမ့္ဆံုးအဆင့္ စိတ္မျငိမ္သက္ျဖစ္ေနလွ်င္ ဘ၀င္မက်ႏိုင္သျဖင့္ အိပ္လို႔မေပ်ာ္ႏိုင္ေပ။ အိပ္ေပ်ာ္ရန္မွာ စိတ္ျငိမ္ဖို႔လိုေပသည္။ ယင္းသည္ပင္လွ်င္ရိုးရာကမၼ႒ာန္းျဖစ္ေတာ့သည္။ ထုိ႔ေၾကာင့္စိတ္ျငိမ္ရံုမွ် လုပ္သည့္ကမၼ႒ာန္းမွန္သမွ်သည္ သမထသာရွိေသးသည္။ ျပင္ပအာရံုကိုမယူဘဲ အတြင္းအာရံု (Internal Sense)ဟုေခၚႏုိင္သည့္ ကိုယ့္ခႏၶာကိုယ္အတြင္း ရုပ္ကိုျဖစ္ေစ၊ နာမ္ကိုျဖစ္ေစ စိတ္ျငိမ္ရံုမွ် ရွဳၾကည့္ေနလွ်င္လည္း
သမာဓိသမထပင္ျဖစ္သည္။ ယခုအခါ အိႏိၵယႏိုင္ငံတြင္ဗုဒၶပြင့္ေပၚရာေနရာမ်ား လူစည္ကားလာသျဖင့္ ဗုဒၶတရားသည္လည္း အရွိန္တက္ လူမ်ားစိတ္၀င္စားမႈမ်ားလား၍ ၀ိပႆနာအမည္ခံကာ ဟိႏၵဴေယာဂမ်ားေရာေထြးယွက္တင္ေဟာေျပာျပသကာ ဗုဒၶ၏၀ိပႆနာေယာင္ေယာင္ ျပေနၾကသည့္ဆရာမ်ားလည္းေပၚေပါက္ေနသည္။ ဟိႏၵဴအတၱ၀ါဒသည္ မည္သည့္အခါကမွ အရွံဳးမေပး၊ တနည္းနည္းျဖင့္ အႏိုင္ယူခဲ့သည့္အ
စဥ္အလာရွိသည္ကို ေထရ၀ါဒဗုဒၶ၀ါဒီမ်ား အထူးမေမ့အပ္သည့္အခ်က္ျဖစ္သည္။ ဟိႏၵဴ၀ါဒသည္ အၾကမ္းဖက္အႏိုင္ယူမရလွ်င္ အႏုနည္းျဖင့္အျမဲတမ္းပူးသတ္ခဲ့သည့္ သမိုင္းအစဥ္အလာရွိသည္။ထိုေၾကာင့္မဟာယာနေျမာက္ပိုင္းဗုဒၶဘာသာဟူ၍ေပၚေပါက္ခဲ့ရျခင္းျဖစ္သည္။သမာဓိလုပ္ငန္းအစဥ္အလာ
သည္လည္း ဟိႏၵဴဘာသာတြင္အဓိကအခ်က္ျဖစ္သည္။ သမထေၾကာင့္ရသည့္တန္ခိုးစြမ္းရည္ (Psychic
Power)မ်ားသည္ ယင္းတို႔ဘာသာ၏ အထြဋ္အျမတ္ထားၾကသည့္အရာျဖစ္သည္။ တန္ခိုး(Miracle)မ်ားရ
လွ်င္(Sant)သႏၱျငိမ္သက္သူ ရဟႏၱာအျဖစ္သတ္မွတ္ၾကသည္။ အျခားဘာသာမ်ားကလည္း (Psychic Power & mircle)တန္ခိုးမ်ား ရလွ်င္ပင္ (Saint) ရဟႏၱာဂိုဏ္း၀င္ ျဖစ္သည္ဟုပင္သတ္မွတ္ၾကပါသည္။
ေလာေလာဆယ္ဆယ္လူတိုင္းသိၾကသည့္ မာသာထရီဆာ( ကာလကတၱားမွ ခရစ္ယာန္ သီလာရွင္ဆရာမၾကီး) သည္ လြန္ခဲ့သည့္ 1997 ခုႏွစ္က ေသဆံုးခဲ့သည္။ 1998 ခုႏွစ္တြင္သူ႔ဓာတ္ပံုပါသည့္ေလာ့ကတ္မ်ားကို၀တ္ဆင္ၾကသူမ်ားသည္ေရာဂါမ်ားေပ်ာက္ကင္းၾကသည္ဟုဆိုသည္။
ထို႔ေၾကာင့္ယင္းတို႔အဖြဲ႔ေခါင္းေဆာင္ကပုတ္ရဟန္းမင္းၾကီးထံစိန္႔(Saint)ခရိယာန္ရဟႏၱာဘဲြ႔ေပးရန္
ေတာင္းဆိုေၾကာင္း သတင္းမ်ားမွာၾကည့္ရွဳရသည္။ ေထရ၀ါဒဗုဒၶဘာသာတြင္ (Psychic power)တန္ခိုးရသည္ မရသည္၊ (Mircles)တန္ခိုးၾကီးသည္မၾကီးသည္မွာ အဓိကမဟုတ္။ ဗုဒၶကတန္ခိုးျပျခင္းကိုပင္ ပိတ္ပင္ခဲ့ေသးသည္ မဟုတ္ပါလား။ သို႔ေသာ္ေထရ၀ါဒ ဗုဒၶ၀ါဒီတို႔သည္လည္း အတၱကို ဗုဒၶ၀ါဒ(ျမန္မာ့ရိုးရာ)အရ ျဖဳတ္ေနၾကေသာ္လည္း အတြင္းစိတ္တြင္မူ အတၱကကင္ဆာေရာဂါအျဖစ္ အျမစ္တြယ္ေနၾကသည္မွာ ၾကာျပီျဖစ္၍ အနတၱေနာက္သို႔မလိုက္ႏိုင္ေသးဘဲတန္ခိုးမ်ားေနာက္ေကာက္ေကာက္ပါတုန္းပင္ရွိေၾကာင္း
ေတြ႔ရသည္။ရိုးရာ(သီလဗၺတုပါဒါန္)အေလ့စဲြ၊အက်င့္စြဲဓေလ့ထုံးစံမ်ားကိုအမွား(သီလဗၺတပရာမာသ)
အျဖစ္မျမင္ႏိုင္ မပယ္ႏိုင္ျဖစ္ေနၾကသည္။ ဤသို႔ေသာေထရ၀ါဒီလူတကာမ်ားၾကားတြင္ တိတၱယပကၠႏၱက
ရဟန္းမ်ားစားသာ ၾကြားသာကာ စား၀တ္ေနေရး အထက္တန္းက်စြာ ေနႏုိင္ စားႏိုင္၊ သြားႏိုင္ ၾကြားႏုိင္
သည့္(Boastful power) တန္ခိုးမ်ားျဖင့္ ဘုန္းၾကီးကုန္ၾကသည္။ ဤသို႔ျဖင့္ ရိုးရာကမၼ႒ာန္းမွမလႊတ္ႏိုင္ဘဲ(Peace of mind or the power with pride) စိတ္ခ်မ္းသာရရံုမွ်ျဖင့္ ေက်နပ္ေနၾကသည္။ဗုဒၶ၏အဓိကကမၼ႒ာန္းသည္ ၀ိပႆနာ(ရိုးရာလြန္)ကမၼ႒ာန္းျဖစ္သည္။ ဗုဒၶသည္ရိုးရာမွန္သမွ် ဖဲခြာစြန္႔လႊတ္ခဲ့သူျဖစ္
သည္။ သတၱေလာကတြင္ ပညာရွိႏွင့္သူေတာ္ေကာင္း အေခၚခံရသူတို႔ေနာက္သို႔ လိုက္သူမဟုတ္။မည္သည့္ ပညာရွိ သူေတာ္ေကာင္းဆိုသူတို႔မွ မထုတ္ေဖာ္ႏုိင္သည့္တရားေတာ္ကို ထုတ္ေဖာ္ႏုိင္သူ
(Discovere)ျဖစ္သည္။ သူထုတ္ေဖာ္သည့္တရားသည္ ျဖဴစင္ သန္႔ရွင္း အညစ္ေၾကးကင္းစင္သည့္(Noble)အရိယာတရားျဖစ္သည္။ ဗုဒၶသည္ သူထုတ္ႏုိင္သည့္တရားေတာ္ကို ေဟာျပေၾကညာရာတြင္
ဘယ္သူ႔မ်က္ႏွာကိုမွမငဲ့၊ သူ႔အေၾကာင္းကိုပင္ မငဲ့၊ တည့္တည့္မတ္မတ္ ရွင္းလင္းေဟာျပခဲ့သည္။ဤသို႔ေသာတရားစကားမ်ိဳးကို နားလည္လိုက္မီႏိုင္ေအာင္ ေမြးရာပါဗီဇစိတ္(ေခၚ)ပဋိသေႏၶ+ ဘ၀င္စိတ္တို႔တြင္ ဥာဏ္(ေခၚ)(Genesis –Knowledge or IQ )ျမင့္မားစြာ ပါရွိဖို႔လိုသည္။ ဗုဒၶဘာသာ၏အဓိကအခ်က္မွာ ေနရာတကာဥာဏ္ကို အသံုးခ်ခိုင္းျခင္းျဖစ္သည္။ ဥာဏ္ကိုအသံုးခ်ခိုင္းေသာ္လည္း ၾကိဳးစားမႈ(Effort or Energy) ၀ီရိယႏွင့္ လုပ္ငန္းအေပၚ မ်က္ျခည္မျပတ္မႈ(Mindfulness)သတိတို႔ကို အျမဲတမ္းမွတ္မိေနရန္ သညာ(Perception or Memory)ရွိေနဖို႔လိုပါသည္။ မၾကိဳးစားဘဲအပ်င္းထူေနသူကို ဗုဒၶက မၾကိဳက္ရံုမွ်မက အျပစ္ပင္တင္ေသးသည္။ ထုိ႔ေၾကာင့္သတိ(Mindfulness)ႏွင့္ ၀ီရိယ(Energy)ကို ဥာဏ္(
Knowledge)ႏွင့္ ထိန္းကြပ္ထားျပီး မွတ္ဥာဏ္(Memory)အားေကာင္းေရးသည္ ဗုဒၶဘာသာ၀င္တို႔လိုက္နာရမည့္အဓိကအလုပ္ျဖစ္သည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ၀ိပႆနာတရားကို သတၱေလာက၏ အစဥ္အလာရိုးရာ (Tradition) ကို ပယ္ဖ်က္ႏုိင္သည္။ ရိုးရာတံတိုင္းကိုထုိုးေဖာက္ေက်ာ္လြန္ႏိုင္သည့္ ပဋိေ၀ဓ( Penetration)ရိုးရာလြန္ကမၼ႒ာန္း ျဖစ္ေၾကာင္းဆိုျခင္းျဖစ္သည္။ ၀ိပႆနာဟူသည္ ၀ိ+ပႆနာ= အထူး+ျမင္ျခင္၊ၾကည့္ျခင္းဟု အဓိပ္ပါယ္ရသည္။ အထူးဆိုသည္ကို အထူးထူး အျခားျခား၊ အထူထူး အျပာျပား၊ ကြဲကြဲျပားျပား၊ ေသေသခ်ာခ်ာ ေစ့ေစ့စပ္စပ္ ဟုအဓိပၸါယ္ေဖာ္လွ်င္ ၀ိ =ဟူသည္ ခဲြျခမ္းစိတ္ျဖာေလ့လာျခင္း(Analysis) ျဖစ္လာသည္။ ၀ိပႆနာကို ၾကည့္ျခင္း၊ ျမင္ျခင္း အဓိပၸါယ္ေဖာ္လွ်င္ ၾကည့္ျမင္၊ ေတြ႔ျမင္၊ ရွဳျမင္ သိျမင္၊ ေတြးျမင္ ဟု ျမင္ဆိုသည့္စကား၏ဒီဂရီကြာျခားပံုကို
နားလည္လာမည္ျဖစ္သည္။ အဂၤလိပ္ဘာသာျဖင့္ (Insight)ဟု ျပန္ေလ့ရွိၾကရာ ယင္းကိုေလ့လာလွ်င္လည္း IN= အတြင္း အထဲ၊ Sight= ျမင္ျခင္းၾကည့္ျခင္း ပင္ျဖစ္သည္။ သတၱ၀ါတိုင္း ၾကည့္ပါ ျမင္ပါဆိုလွ်င္ ကိုယ့္ကိုယ္ကိုၾကည့္ဖို႔ထက္ ျပင္ပကိုသာၾကည့္ေလ့ရွိသည္မွာ ထံုးစံျဖစ္သည္။ ထို႔ေၾကာင့္အတြင့္ေဖာက္၍ ကိုယ့္ကိုယ္ကိုျမင္ႏိုင္သည့္အျမင္ကုိ (Insight)ဟုဆိုသည္။ သို႔ျဖင့္ ၀ိပႆနာဆိုသည့္ ုစကားကပင္ ကိုယ့္ကိုယ္ကို ခြဲျခမ္းစိတ္ျဖာေလ့လာၾကည့္ရွွဳျခင္း (Self Analitical View
Or Self Investigation or Self Analysis) ဆိုသည့္သေဘာ ေဆာင္သည္ကိုေတြ႔ရမည္။
(ျမန္မာေဆး၀ဂၤဘာေက်ာင္းဆရာေတာ္ ေဒါက္တာအရွင္ဂမၻီရဗုဒၶိ Looking Right View for စာအုပ္မွထုတ္ႏုတ္တင္ျပပါသည္။)
ကိုဆြဲေခၚေလ့႐ွိ၏။ ဤသည္မွာ ၀ိညာဏစိတ္မ်ား၏ အျပန္အလွန္အာရံုႏွင့္ ပလူးတတ္သည့္သဘာ၀မ်ားျဖစ္သည္။ ထို႔ေၾကာင့္မ်က္စိကိုပိတ္ ဆိတ္ျငိမ္ရာမွာ တရားအားထုတ္ၾကရသည္။ အေၾကာင္းမူမ်က္စိကိုပိတ္
ထားျခင္းျဖင့္ မ်က္စိေ႐ွ႔ေရာက္လာသည့္ အာရံုအဆင္းျမင္ကြင္းကို တားျမစ္လိုက္သည္။ ဆိတ္ျငိမ္ရာရွာရျခင္းမွာမူ မိမိတို႔တရားအားထုတ္သည့္နည္းမ်ားသည္ ဘုရားအေလာင္းသိဒၶတၳ ေျခာက္ႏွစ္ၾကာ ဒုကၠရစရိယာ အားထုတ္စဥ္ကလို မိမိလက္ျဖင့္ နားမ်က္စိ၊ ႏွာေခါင္းေပါက္တို႔ကို ပိတ္၍က်င့္သည္မဟုတ္ၾကပါ။
(သို႔) ဟိႏၵဴေယာဂက်င့္စဥ္ကဲ့သို႔လက္မႏွစ္ခုျဖင့္ နားႏွစ္ဘက္။ လက္ညိုး ၊လက္ခလယ္ေလးခုျဖင့္ မ်က္စိႏွစ္လံုး။ လက္သူၾကြယ္ႏွစ္ခုျဖင့္ ႏွာေခါင္းႏွစ္ေပါက္ကိုပိတ္၍ ပါးစပ္ႏွစ္ခုကို ခပ္တင္းတင္း ေလမထြက္ေစႏိုင္
ေအာင္ ေစ့ထားကာက်င့္ၾကသည္မဟုတ္ပါ။ မ်က္စိႏွစ္ဘက္ကိုသာ လက္မပါအလိုအေလ်ာက္ သာမန္စိတ္အျဖင့္ပိတ္ထားကာ နားႏွာေခါင္းကိုမူ ဖြင့္ထားၾကသည္။ အကယ္၍ဆူညံသည့္ေနရာတြင္ အားထုတ္ပါက ဖြင့္ထားသည့္နားမွ အသံမ်ား၀င္ေရာက္လာသျဖင့္ ၾကားသိစိတ္ျဖစ္စဥ္မ်ား ေပၚေပါက္လာကာ အတြင္းသိစိတ္က မထိန္းသိမ္းႏိုင္ေတာ့ဘဲ အျပင္သိစိတ္ေနာက္သို႔ စိတ္ေရစီးေၾကာင္း(The current of Mind)အတိုင္း စီးဆင္းလိုက္ပါလွ်က္ ထားသည့္ေနရာတြင္ စိတ္ကမေနေတာ့သျဖင့္ တည္ျငိမ္မႈ(Concentrate)ပ်က္ကာ သတိလက္လႊတ္ျဖစ္ရေလသည္။ သမာဓိ(Concentration)မျဖစ္ႏိုင္ဟု
ဆိုရမည္ျဖစ္သည္။ ထို႔ေၾကာင့္ဆိတ္ျငိမ္ရာသည္လည္း တရားအားထုတ္ရာတြင္ လိုအပ္သည့္အခ်က္ျဖစ္သည္။ အဓိကမွာစိတ္ကို ျပင္ပအာရံုမ်ားသို႔ မလိုက္ေစဘဲ ထားရာအာရံုတစ္ခုတည္းတြင္သာ ေနေစရန္ေလ့က်င့္ရမည္ျဖစ္သည္။ ထားရာအာရံုသည္ ျပင္ပအာရံု(External Sense)ျဖစ္လွ်င္ သမထလမ္း(Concentration Method)ဟု ဆိုရမည္။ ဤသည္မွာ ရိုးရာကမၼ႒ာန္းလမ္းစဥ္ျဖစ္သည္။ဗုဒၶမပြင့္ေပၚမီ(သို႔) သတၱ၀ါစျဖစ္စဥ္မွစ၍ ရွိခဲ့သျဖင့္ ရိုးရာကမၼ႒ာန္းဟုေခၚလုိက္ျခင္းျဖစ္သည္။
အနိမ့္ဆံုးအဆင့္ စိတ္မျငိမ္သက္ျဖစ္ေနလွ်င္ ဘ၀င္မက်ႏိုင္သျဖင့္ အိပ္လို႔မေပ်ာ္ႏိုင္ေပ။ အိပ္ေပ်ာ္ရန္မွာ စိတ္ျငိမ္ဖို႔လိုေပသည္။ ယင္းသည္ပင္လွ်င္ရိုးရာကမၼ႒ာန္းျဖစ္ေတာ့သည္။ ထုိ႔ေၾကာင့္စိတ္ျငိမ္ရံုမွ် လုပ္သည့္ကမၼ႒ာန္းမွန္သမွ်သည္ သမထသာရွိေသးသည္။ ျပင္ပအာရံုကိုမယူဘဲ အတြင္းအာရံု (Internal Sense)ဟုေခၚႏုိင္သည့္ ကိုယ့္ခႏၶာကိုယ္အတြင္း ရုပ္ကိုျဖစ္ေစ၊ နာမ္ကိုျဖစ္ေစ စိတ္ျငိမ္ရံုမွ် ရွဳၾကည့္ေနလွ်င္လည္း
သမာဓိသမထပင္ျဖစ္သည္။ ယခုအခါ အိႏိၵယႏိုင္ငံတြင္ဗုဒၶပြင့္ေပၚရာေနရာမ်ား လူစည္ကားလာသျဖင့္ ဗုဒၶတရားသည္လည္း အရွိန္တက္ လူမ်ားစိတ္၀င္စားမႈမ်ားလား၍ ၀ိပႆနာအမည္ခံကာ ဟိႏၵဴေယာဂမ်ားေရာေထြးယွက္တင္ေဟာေျပာျပသကာ ဗုဒၶ၏၀ိပႆနာေယာင္ေယာင္ ျပေနၾကသည့္ဆရာမ်ားလည္းေပၚေပါက္ေနသည္။ ဟိႏၵဴအတၱ၀ါဒသည္ မည္သည့္အခါကမွ အရွံဳးမေပး၊ တနည္းနည္းျဖင့္ အႏိုင္ယူခဲ့သည့္အ
စဥ္အလာရွိသည္ကို ေထရ၀ါဒဗုဒၶ၀ါဒီမ်ား အထူးမေမ့အပ္သည့္အခ်က္ျဖစ္သည္။ ဟိႏၵဴ၀ါဒသည္ အၾကမ္းဖက္အႏိုင္ယူမရလွ်င္ အႏုနည္းျဖင့္အျမဲတမ္းပူးသတ္ခဲ့သည့္ သမိုင္းအစဥ္အလာရွိသည္။ထိုေၾကာင့္မဟာယာနေျမာက္ပိုင္းဗုဒၶဘာသာဟူ၍ေပၚေပါက္ခဲ့ရျခင္းျဖစ္သည္။သမာဓိလုပ္ငန္းအစဥ္အလာ
သည္လည္း ဟိႏၵဴဘာသာတြင္အဓိကအခ်က္ျဖစ္သည္။ သမထေၾကာင့္ရသည့္တန္ခိုးစြမ္းရည္ (Psychic
Power)မ်ားသည္ ယင္းတို႔ဘာသာ၏ အထြဋ္အျမတ္ထားၾကသည့္အရာျဖစ္သည္။ တန္ခိုး(Miracle)မ်ားရ
လွ်င္(Sant)သႏၱျငိမ္သက္သူ ရဟႏၱာအျဖစ္သတ္မွတ္ၾကသည္။ အျခားဘာသာမ်ားကလည္း (Psychic Power & mircle)တန္ခိုးမ်ား ရလွ်င္ပင္ (Saint) ရဟႏၱာဂိုဏ္း၀င္ ျဖစ္သည္ဟုပင္သတ္မွတ္ၾကပါသည္။
ေလာေလာဆယ္ဆယ္လူတိုင္းသိၾကသည့္ မာသာထရီဆာ( ကာလကတၱားမွ ခရစ္ယာန္ သီလာရွင္ဆရာမၾကီး) သည္ လြန္ခဲ့သည့္ 1997 ခုႏွစ္က ေသဆံုးခဲ့သည္။ 1998 ခုႏွစ္တြင္သူ႔ဓာတ္ပံုပါသည့္ေလာ့ကတ္မ်ားကို၀တ္ဆင္ၾကသူမ်ားသည္ေရာဂါမ်ားေပ်ာက္ကင္းၾကသည္ဟုဆိုသည္။
ထို႔ေၾကာင့္ယင္းတို႔အဖြဲ႔ေခါင္းေဆာင္ကပုတ္ရဟန္းမင္းၾကီးထံစိန္႔(Saint)ခရိယာန္ရဟႏၱာဘဲြ႔ေပးရန္
ေတာင္းဆိုေၾကာင္း သတင္းမ်ားမွာၾကည့္ရွဳရသည္။ ေထရ၀ါဒဗုဒၶဘာသာတြင္ (Psychic power)တန္ခိုးရသည္ မရသည္၊ (Mircles)တန္ခိုးၾကီးသည္မၾကီးသည္မွာ အဓိကမဟုတ္။ ဗုဒၶကတန္ခိုးျပျခင္းကိုပင္ ပိတ္ပင္ခဲ့ေသးသည္ မဟုတ္ပါလား။ သို႔ေသာ္ေထရ၀ါဒ ဗုဒၶ၀ါဒီတို႔သည္လည္း အတၱကို ဗုဒၶ၀ါဒ(ျမန္မာ့ရိုးရာ)အရ ျဖဳတ္ေနၾကေသာ္လည္း အတြင္းစိတ္တြင္မူ အတၱကကင္ဆာေရာဂါအျဖစ္ အျမစ္တြယ္ေနၾကသည္မွာ ၾကာျပီျဖစ္၍ အနတၱေနာက္သို႔မလိုက္ႏိုင္ေသးဘဲတန္ခိုးမ်ားေနာက္ေကာက္ေကာက္ပါတုန္းပင္ရွိေၾကာင္း
ေတြ႔ရသည္။ရိုးရာ(သီလဗၺတုပါဒါန္)အေလ့စဲြ၊အက်င့္စြဲဓေလ့ထုံးစံမ်ားကိုအမွား(သီလဗၺတပရာမာသ)
အျဖစ္မျမင္ႏိုင္ မပယ္ႏိုင္ျဖစ္ေနၾကသည္။ ဤသို႔ေသာေထရ၀ါဒီလူတကာမ်ားၾကားတြင္ တိတၱယပကၠႏၱက
ရဟန္းမ်ားစားသာ ၾကြားသာကာ စား၀တ္ေနေရး အထက္တန္းက်စြာ ေနႏုိင္ စားႏိုင္၊ သြားႏိုင္ ၾကြားႏုိင္
သည့္(Boastful power) တန္ခိုးမ်ားျဖင့္ ဘုန္းၾကီးကုန္ၾကသည္။ ဤသို႔ျဖင့္ ရိုးရာကမၼ႒ာန္းမွမလႊတ္ႏိုင္ဘဲ(Peace of mind or the power with pride) စိတ္ခ်မ္းသာရရံုမွ်ျဖင့္ ေက်နပ္ေနၾကသည္။ဗုဒၶ၏အဓိကကမၼ႒ာန္းသည္ ၀ိပႆနာ(ရိုးရာလြန္)ကမၼ႒ာန္းျဖစ္သည္။ ဗုဒၶသည္ရိုးရာမွန္သမွ် ဖဲခြာစြန္႔လႊတ္ခဲ့သူျဖစ္
သည္။ သတၱေလာကတြင္ ပညာရွိႏွင့္သူေတာ္ေကာင္း အေခၚခံရသူတို႔ေနာက္သို႔ လိုက္သူမဟုတ္။မည္သည့္ ပညာရွိ သူေတာ္ေကာင္းဆိုသူတို႔မွ မထုတ္ေဖာ္ႏုိင္သည့္တရားေတာ္ကို ထုတ္ေဖာ္ႏုိင္သူ
(Discovere)ျဖစ္သည္။ သူထုတ္ေဖာ္သည့္တရားသည္ ျဖဴစင္ သန္႔ရွင္း အညစ္ေၾကးကင္းစင္သည့္(Noble)အရိယာတရားျဖစ္သည္။ ဗုဒၶသည္ သူထုတ္ႏုိင္သည့္တရားေတာ္ကို ေဟာျပေၾကညာရာတြင္
ဘယ္သူ႔မ်က္ႏွာကိုမွမငဲ့၊ သူ႔အေၾကာင္းကိုပင္ မငဲ့၊ တည့္တည့္မတ္မတ္ ရွင္းလင္းေဟာျပခဲ့သည္။ဤသို႔ေသာတရားစကားမ်ိဳးကို နားလည္လိုက္မီႏိုင္ေအာင္ ေမြးရာပါဗီဇစိတ္(ေခၚ)ပဋိသေႏၶ+ ဘ၀င္စိတ္တို႔တြင္ ဥာဏ္(ေခၚ)(Genesis –Knowledge or IQ )ျမင့္မားစြာ ပါရွိဖို႔လိုသည္။ ဗုဒၶဘာသာ၏အဓိကအခ်က္မွာ ေနရာတကာဥာဏ္ကို အသံုးခ်ခိုင္းျခင္းျဖစ္သည္။ ဥာဏ္ကိုအသံုးခ်ခိုင္းေသာ္လည္း ၾကိဳးစားမႈ(Effort or Energy) ၀ီရိယႏွင့္ လုပ္ငန္းအေပၚ မ်က္ျခည္မျပတ္မႈ(Mindfulness)သတိတို႔ကို အျမဲတမ္းမွတ္မိေနရန္ သညာ(Perception or Memory)ရွိေနဖို႔လိုပါသည္။ မၾကိဳးစားဘဲအပ်င္းထူေနသူကို ဗုဒၶက မၾကိဳက္ရံုမွ်မက အျပစ္ပင္တင္ေသးသည္။ ထုိ႔ေၾကာင့္သတိ(Mindfulness)ႏွင့္ ၀ီရိယ(Energy)ကို ဥာဏ္(
Knowledge)ႏွင့္ ထိန္းကြပ္ထားျပီး မွတ္ဥာဏ္(Memory)အားေကာင္းေရးသည္ ဗုဒၶဘာသာ၀င္တို႔လိုက္နာရမည့္အဓိကအလုပ္ျဖစ္သည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ၀ိပႆနာတရားကို သတၱေလာက၏ အစဥ္အလာရိုးရာ (Tradition) ကို ပယ္ဖ်က္ႏုိင္သည္။ ရိုးရာတံတိုင္းကိုထုိုးေဖာက္ေက်ာ္လြန္ႏိုင္သည့္ ပဋိေ၀ဓ( Penetration)ရိုးရာလြန္ကမၼ႒ာန္း ျဖစ္ေၾကာင္းဆိုျခင္းျဖစ္သည္။ ၀ိပႆနာဟူသည္ ၀ိ+ပႆနာ= အထူး+ျမင္ျခင္၊ၾကည့္ျခင္းဟု အဓိပ္ပါယ္ရသည္။ အထူးဆိုသည္ကို အထူးထူး အျခားျခား၊ အထူထူး အျပာျပား၊ ကြဲကြဲျပားျပား၊ ေသေသခ်ာခ်ာ ေစ့ေစ့စပ္စပ္ ဟုအဓိပၸါယ္ေဖာ္လွ်င္ ၀ိ =ဟူသည္ ခဲြျခမ္းစိတ္ျဖာေလ့လာျခင္း(Analysis) ျဖစ္လာသည္။ ၀ိပႆနာကို ၾကည့္ျခင္း၊ ျမင္ျခင္း အဓိပၸါယ္ေဖာ္လွ်င္ ၾကည့္ျမင္၊ ေတြ႔ျမင္၊ ရွဳျမင္ သိျမင္၊ ေတြးျမင္ ဟု ျမင္ဆိုသည့္စကား၏ဒီဂရီကြာျခားပံုကို
နားလည္လာမည္ျဖစ္သည္။ အဂၤလိပ္ဘာသာျဖင့္ (Insight)ဟု ျပန္ေလ့ရွိၾကရာ ယင္းကိုေလ့လာလွ်င္လည္း IN= အတြင္း အထဲ၊ Sight= ျမင္ျခင္းၾကည့္ျခင္း ပင္ျဖစ္သည္။ သတၱ၀ါတိုင္း ၾကည့္ပါ ျမင္ပါဆိုလွ်င္ ကိုယ့္ကိုယ္ကိုၾကည့္ဖို႔ထက္ ျပင္ပကိုသာၾကည့္ေလ့ရွိသည္မွာ ထံုးစံျဖစ္သည္။ ထို႔ေၾကာင့္အတြင့္ေဖာက္၍ ကိုယ့္ကိုယ္ကိုျမင္ႏိုင္သည့္အျမင္ကုိ (Insight)ဟုဆိုသည္။ သို႔ျဖင့္ ၀ိပႆနာဆိုသည့္ ုစကားကပင္ ကိုယ့္ကိုယ္ကို ခြဲျခမ္းစိတ္ျဖာေလ့လာၾကည့္ရွွဳျခင္း (Self Analitical View
Or Self Investigation or Self Analysis) ဆိုသည့္သေဘာ ေဆာင္သည္ကိုေတြ႔ရမည္။
(ျမန္မာေဆး၀ဂၤဘာေက်ာင္းဆရာေတာ္ ေဒါက္တာအရွင္ဂမၻီရဗုဒၶိ Looking Right View for စာအုပ္မွထုတ္ႏုတ္တင္ျပပါသည္။)


